Mardin, Türkiye’nin güneydoğusunda Mezopotamya Ovası’na hâkim konumuyla, tarih, kültür ve mimarinin eşsiz bir birleşimini sunan büyüleyici bir destinasyondur. Altın sarısı taş evleri, dar sokakları, medreseleri, kiliseleri ve camileriyle adeta açık hava müzesini andıran şehir; farklı medeniyetlerin izlerini günümüze kadar taşımayı başarmıştır. Binlerce yıllık geçmişi, çok kültürlü yapısı ve etkileyici manzaralarıyla Mardin, hem yerli hem de yabancı turistlerin son yıllarda en çok ilgi gösterdiği seyahat rotalarından biri haline gelmiştir. Eğer siz de tarih, mimari ve otantik deneyimlerle dolu bir gezi planlıyorsanız, Mardin gezilecek yerler listesi tam size göre olacaktır
Dara Antik Kenti
Mardin’in 30 kilometre güneydoğusunda, Oğuz Köyü’nde yer alır. MS 505’te Roma İmparatoru Anastasius tarafından Sasanilere karşı askeri garnizon kenti olarak kurulmuştur. Mardin gezilecek yerler arasında yer alan Dara Antik Kenti, Roma askeri mimarisinin en etkileyici örneklerinden biridir.
• Tarihçe: MS 505’te kurulmuş, 573-574’te Persler tarafından ele geçirilmiş, 639’da Araplar tarafından fethedilerek önemini yitirmiştir. Justinianus döneminde Iustiniana Nova adıyla genişletilmiş, surları güçlendirilmiştir.
• Mimari: 4 kilometrelik surlarla çevrili, kaya içine oyulu yapılardan oluşur. İç kale, 50 metre yükseklikteki tepededir. Büyük Su Sarnıcı (cistern), kaya mezarları, zindan, kilise ve su bendi kalıntıları görülebilir. Nekropol alanındaki Büyük Galerili Mezar dikkat çeker.
• Erişim: Mardin-Nusaybin yolu üzeri, Akıncılar’dan 10 kilometre içeridedir. Mardin merkezden 30-38 km, yaklaşık 45 dakikalık yoldur. Toplu taşıma sınırlıdır, özel araç veya taksi tavsiye edilir.
• Ziyaret: 08:30-18:00 (yaz), 08:00-17:00 (kış). Pazartesi kapalıdır. Giriş ücretsizdir.
Beyazsu Mesire Alanı
Midyat ile Nusaybin ilçeleri arasında, iki ilçeyi birbirine bağlayan karayolu üzerinde yer alır. Mardin’in kurak coğrafyasında yeşilliği ve serin sularıyla vaha gibidir.
• Coğrafya: Midyat’a 15-20 km, Nusaybin’e 20-25 km mesafededir. Beyazsu Deresi vadisi içinden akar, Mardin ve çevre ilçelerin içme suyu kaynağıdır.
• Özellikler: Dört mevsim yeşil kalan alan, yöreye özgü ağaçları ve serin suyuyla dikkat çeker. Derenin üzerine kurulmuş ahşap platformlar (şark köşesi tarzı tahtlar) ve geleneksel balıkçı lokantaları bulunur
• Erişim: Mardin-Nusaybin yolu üzerindedir. Mardin merkezden 67 km, yaklaşık 1 saat 17 dakikalık yoldur. Midyat’tan 15-20 km, Nusaybin’den 20-25 km uzaklıktadır.
• Ziyaret: Piknik alanları, çocuk oyun parkları ve dinlenme tesisleri mevcuttur. Alanda kamp yapılabilir, trekking parkuru bulunur.
• Günümüzde: Yaz aylarında yoğun ilgi görür. Aileler, kampçılar ve doğa severler için tercih edilen bir mesire alanıdır.
Deyrulzafaran Manastırı
Mardin merkezin 4-5 kilometre doğusunda, Mardin Ovası’na hakim bir tepede yer alır. 5. yüzyılda yapılan, Süryani Ortodoks Kilisesi’nin en önemli dini merkezlerinden biridir. Deyrulzafaran Manastırı, Mardin gezilecek yerler arasında Süryani Hristiyanlığının tarihi ve canlı dini merkezi olarak ayrıcalıklı bir yere sahiptir.
• Tarihçe: Önce Güneş Tapınağı, sonra Roma kalesi olarak kullanılan kompleks üzerine Aziz Şleymun tarafından manastıra çevrilmiştir. 793’te Aziz Hananyo’nun tadilatıyla Mor Hananyo Manastırı adını almış, 15. yüzyılda çevrede yetişen zafaran (safran) bitkisinden dolayı Deyrulzafaran (Safran Manastırı) olarak anılmaya başlanmıştır . 1116-1932 arasında Süryani patrikhanesi olarak hizmet vermiştir.
• Erişim: Mardin merkeze 4-5 km, Mardin Havalimanı’na 20 km uzaklıktadır. Mardin-Midyat yolu üzerinden, Mardin Cezaevi’ni geçtikten sonra sola dönülerek 4 km gidilir. Toplu taşıma yoktur, taksi veya özel araçla ulaşılır
• Ziyaret: 09:00-17:00 arası açıktır, haftanın 7 günü ziyaret edilebilir. Her saat başı rehberli turlar düzenlenir.
• Günümüzde: 2021’de UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alınmıştır. Hala aktif manastır olarak kullanılmakta, Mardin Metropoliti’nin ikametgahıdır.
Mor Gabriel Manastırı
Midyat ilçesinin 23 kilometre güneydoğusunda, Güngören mevkiinde yer alır. Dünyanın en eski Süryani Ortodoks manastırlarından biri olan Mor Gabriel Manastırı, 1600 yılı aşkın süredir kesintisiz faaliyet göstermektedir.
• Tarihçe: Mor Şmuel ve Mor Şemun tarafından 397 yılında atılan temeller üzerine kurulmuştur. 615-1049 arasında Turabdin Metropolitliği merkezi olmuş, 634’te Metropolit Mor Gabriel döneminde altın çağını yaşamıştır. “Deyrulumur” (Rahiplerin Meskeni) ve “Kartmin Manastırı” adlarıyla da bilinir. 2021’de UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alınmıştır.
• Erişim: Mardin merkeze 60-90 km, Midyat’a 23 km uzaklıktadır. Midyat-İdil yolu üzerindedir. Toplu taşıma sınırlıdır, taksi veya özel araçla ulaşılır
• Ziyaret: 09:00-11:30 ve 13:00-16:30 arası açıktır. Dini tatiller hariç haftanın 7 günü ziyarete açıktır. Manastır görevli rehberler eşliğinde gezilir
•Günümüzde: Süryani Kadim Cemaati’ne ait aktif manastır olarak kullanılmakta, Turabdin Metropoliti’nin ikametgahıdır. Yılda binlerce yerli ve yabancı turist ziyaret etmektedir.
Kasımiye Medresesi
Mardin merkezin güneybatısında, Mezopotamya Ovası’na hakim bir tepede yer alır. Artuklu ve Akkoyunlu dönemlerinin izlerini taşıyan, Mardin’in en görkemli medresesidir.
• Tarihçe: Yapımına 13. yüzyılda Artuklular döneminde başlanmış, Timur akınları nedeniyle yarım kalmıştır. 1457-1502 yılları arasında Akkoyunlu Hükümdarı Cihangiroğlu Kasım Padişah tarafından tamamlanmıştır. I. Dünya Savaşı’na kadar aktif kullanılmış, sonra asker konağı olarak hizmet görmüştür
Erişim: Mardin merkeze 3 kilometre mesafededir. Mardin Şehir Stadyumu’nu geçtikten sonra itfaiye garajından sağa sapılarak 250 metre gidilir .
• Ziyaret Saatleri: Yaz: 08:30-19:00, Kış: 08:30-17:30
• Giriş Ücreti: 80 TL’dir (12 yaş altı, 65 yaş üstü, şehit/gazi yakınları, engelliler ve Mardin Artuklu Üniversitesi personeli ücretsiz) .
• Günümüzde: 2008’de restore edilerek kültürel hayata kazandırılmıştır. Günümüzde El Cezeri Sanat Müzesi olarak hizmet vermektedir.
Zinciriye (İsa Bey) Medresesi
Mardin merkezin güney yamacında, Mardin Kalesi’nin hemen altında yer alır. 1385 yılında son Artuklu Sultanı Melik Necmettin İsa tarafından yaptırılmıştır. Artuklu mimarisinin ve ilim geleneğinin önemli yapılarından biri olan Zinciriye Medresesi, Mardin gezilecek yerler listesine mutlaka eklenmelidir.
• Tarihçe: 1385’te inşa edilmiş, 15. yüzyılda önemli bir ilim merkezi haline gelmiştir. Timur ve ordusuyla mücadele eden Melik İsa’nın bir süre burada hapsedildiği rivayet edilir. “Zinciriye” adının, iki dilimli kubbe arasında zincir gerilmiş olmasından geldiği söylenir.
• Mimari: Dikdörtgen planlı, iki katlı yapıdır. Doğu ve batı uçlarındaki dilimli kubbeleri ve doğu tarafındaki yüksek anıtsal portalı ile dikkat çeker. Avlu, cami, türbe ve çeşitli ek mekânlardan oluşur. Güney kısmında Sultan İsa’ya ait türbe yer alır. Rasathane olarak da kullanılmıştır.
•Erişim: Mardin merkeze 1 km mesafededir. Mardin Ulu Cami’den 10 dakikalık yürüme mesafesindedir.
• Günümüzde: Müze olarak hizmet vermektedir. Mardin Müzesi, 2006’da yeni binasına taşınmadan önce burada sergilenmiştir.
Mor Behnam (Kırklar) Kilisesi
MS 569 yılında Mor Behnam ve kız kardeşi Saro adına inşa edilmiştir. 12. yüzyılda Mardin’deki asıl Kırklar Kilisesi camiye dönüştürülünce, bu kiliseye “Kırklar Kilisesi” adı verilmiştir. 1293’te Mardin Süryani Kadim Patriklik Merkezi olmuş, 1928’e kadar eğitim vermiştir.
• Mimari: Doğu-batı doğrultusunda üç nefli bazilikal planlıdır. 12 masif sütun üzerine oturtulmuş beşik tonozlu tavanı vardır. Düzgün kesme taş işçiliği, dantel gibi işlenmiş taş oymacılığı ve 1914 tarihli çan kulesi dikkat çeker. Avluda divanhane, okul ve patriklik binası bulunur.
• Ziyaret: 09:00-12:00 ve 13:00-17:00 arası açıktır. Pazartesi kapalıdır.
• Günümüzde: Süryani Ortodoks Kilisesi olarak aktif ibadete açıktır. Kırk Şehitler kültünün önemli merkezlerinden biridir.
Meryem Ana Kilisesi
Mardin merkezde, Cumhuriyet Meydanı’nda yer alır. 1860 yılında inşa edilmiş, Süryani Katolik Cemaati’ne ait aktif bir kilisedir.
• Tarihçe: 1860 yılında yapılmış, 1914-1915’te genişletilmiştir. 1986’da Antakya Patriği İgnatios Antuhan Semheri tarafından yenilenmiştir. Yanındaki Patrikhane binası (1895) 1988’de Kültür Bakanlığı’na devredilmiş, 1995’te müze olarak açılmıştır.
• Mimari: Akustik ses düzenine sahiptir. Patriğin oturma yeri ve vaaz kürsüsü ahşap el işçiliğiyle süslenmiş, üzüm salkımı motifleri dikkat çeker. Kemerler, yuvarlak taş sütunlar ve avluda korkuluklar bulunur.
• Ziyaret: 08:00-18:00 arası açıktır. Ücretsizdir
• Günümüzde: Aktif ibadete açıktır. Hem ibadet hem ziyaret amaçlı kullanılmaktadır.
Gurs Vadisi (Xurs Vadisi)
Kızıltepe ilçesinde, Mardin merkeze 12-20 kilometre mesafede yer alır. İki dağ arasında uzanan, 12 mahalleden oluşan ve 12 kilometre uzunluğundaki vadi, şelaleleri ve doğal güzelliğiyle dikkat çeker
• Tarihçe: Tarihi İpek Yolu üzerinde yer alır. Geç Roma, Erken Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde yerleşim görmüştür. Tarihi kaleler, köşkler, türbeler, camiler, hanlar ve kilise kalıntıları bulunur. Vadiden akan suyla un değirmenleri çalıştırılmış, günümüzde bahçelik olarak kullanılmaktadır
• Arkeoloji: 2024’te Uluköy Mahallesi’ndeki mağarada başlatılan kazılarda, 200 bin yıllık Paleolitik döneme ait (Kaba Taş Devri) yerleşim izleri bulunmuştur. Kuzey Mezopotamya’daki Paleolitik döneme ait ilk mağara kazısıdır
• Erişim: Mardin merkeze 12-20 km, Kızıltepe ilçe merkezine 7 km uzaklıktadır. Asfalt yolu mevcuttur. Kızıltepe’den sabah 06:00-akşam 17:00 arası saat başı servislerle ulaşılır. Şehir içi otobüs seferleri de bulunmaktadır
• Ziyaret: 24 saat açıktır. Giriş ücretsizdir. Piknik alanları, kamp alanları ve şelaleler bulunur. Alabalık restoranları ve kafeler mevcuttur .
• Günümüzde: Sıcak yaz günlerinde serinliğiyle kaçış noktasıdır. Doğa yürüyüşü, kamp ve piknik için tercih edilir
Şeyh Çabuk Camii
15. yüzyılda inşa edilmiştir. Hz. Ali’nin süt kardeşi ve Hz. Muhammed’in postası Sahabe Abdullah bin Enes El Cüheyni’nin türbesine ev sahipliği yapması nedeniyle kutsal bir mekandır. 19. yüzyılda aslına uygun olarak restore edilmiştir.
• Mimari: Tek katlı, geniş bir alana yayılan yapıdır. Mistik atmosferiyle dikkat çeker. Bayramlar ve kutsal günlerde yoğun ziyaretçi alır.
• Erişim: Toplu taşıma araçlarıyla rahatlıkla ulaşılır.
• Günümüzde: Aktif ibadete açık cami olarak kullanılmaktadır. Türbesi nedeniyle hem dini hem tarihi öneme sahiptir.
Mor Yakup Manastırı
Nusaybin ilçesinde, Zeynelabidin Camii yanında yer alır. Yukarı Mezopotamya’nın en eski manastırlarından biridir
• Tarihçe: MS 419’da Aziz Yakup (Mor Yakup) adına inşa edilmiştir. Mor Yakup MS 330’da Mısır’da doğmuş, Mısır’dan Tarsus ve Diyarbakır üzerinden Turabdin’e gelmiş, hastalara şifa vererek azizlik mertebesine yükselmiştir. 8. yüzyılda Metropolitlik merkezi, 1364-1839 arasında Turabdin Patriklik makamı olmuştur. 1965’te restore edilerek yeniden faaliyete geçmiştir
• Mimari: Moloz ve kesme taşlardan yapılmıştır. Bodrum katında Mor Yakup’un mezarı bulunur. 19. yüzyıla kadar eğitim merkezi olarak kullanılmıştır
• Erişim: Mardin merkeze 60 km, Nusaybin’de Zeynelabidin Camii yanındadır. Mardin’den Nusaybin’e giden dolmuşlarla ulaşılır.
• Ziyaret: Haftanın her günü açıktır. Giriş ücretsizdir
• Günümüzde: Süryani Kadim Cemaati’ne ait aktif manastır olarak ibadete ve ziyarete açıktır.
Gazipaşa İlkokulu
Mardin merkezde, Zinciriye Medresesi yakınlarında yer alır. 1892-1907 arasında inşa edilen, günümüzde hala eğitim veren tarihi okul binasıdır. Mardin gezilecek yerler arasında aktif eğitim hayatıyla birlikte tarihi dokusunu koruyan nadir yapılardan biridir.
• Tarihçe: 1892’de mimarbaşı Lole tarafından başlanmış, 1907’de II. Meşrutiyet Dönemi’nde Süryani Kadim Cemaati’nden Cebbur adlı zengin bir kişi tarafından ev olarak tamamlanmıştır. Cumhuriyet’in ilk yıllarında Mardin Milletvekili Abdurrezzak Şatana’ya satılmış, ardından Özel İdare tarafından satın alınmıştır. 1934’ten beri eğitim-öğretim amaçlı kullanılmaktadır
• Erişim: Zinciriye Medresesi’ne çıkan yolda, merkezi konumdadır. Yürüyüşle kolayca ulaşılır
• Ziyaret: Aktif okul olduğu için dışarıdan görülebilir. İç mekana giriş özel izne tabidir.
• Günümüzde: Mardin Merkez Gazipaşa İlköğretim Okulu olarak 10 derslikte eğitim vermeye devam etmektedir