Erzurum gezilecek yerler denildiğinde akla ilk olarak köklü tarihi, etkileyici mimarisi ve kış turizmiyle öne çıkan Erzurum gelir. Doğu Anadolu’nun en önemli şehirlerinden biri olan Erzurum; medreseleri, camileri ve doğal güzellikleriyle ziyaretçilerine hem kültürel hem de doğa odaklı bir gezi deneyimi sunar. Erzurum’da gezilecek yerler arasında özellikle Çifte Minareli Medrese gibi tarihi yapılar ve Palandöken Kayak Merkezi gibi turistik noktalar öne çıkarken, şehir dört mevsim keşfedilmeye değer bir destinasyon olarak dikkat çeker.
Çifte Minareli Medrese (Hatuniye Medresesi)
• Konum: Erzurum kalesi surları içinde, İç Kale’de, Cumhuriyet Caddesi üzerinde yer alır.
• Tarihçe: İnşa tarihi kesin bilinmemekle birlikte, 13. yüzyıl sonlarına tarihlenmektedir. Geyhatu Han’ın eşi Padişah Hatun veya Alaeddin Keykubat’ın kızı Hundi Hatun tarafından yaptırıldığı düşünülmektedir. 17. yüzyılda IV. Murad tarafından top imalathanesi haline getirilmiş, sonra tekrar medrese olarak kullanılmıştır.
• Mimari: 35×48 metre boyutlarıyla Anadolu’nun en büyük Selçuklu medresesidir. İki katlı, dört eyvanlı, açık avlulu plana sahiptir. Taçkapısı Anadolu Selçuklu mimarisinde bir istisna olarak yan yüzleriyle birlikte süslüdür. Taş kaideler üzerindeki tuğla minareler 26 metredir. Ejderha, hayat ağacı, palmet ve geometrik motiflerle zengin bezemelidir.
• Ziyaret: Dışarıdan 24 saat görülebilir. Giriş ücretsizdir. Erzurum’un sembol yapılarından biridir. Erzurum gezilecek yerler arasında Anadolu’nun en büyük Selçuklu medresesidir.
Erzurum Ulu Camii
• Konum: Çifte Minareli Medrese’nin batısında, Cumhuriyet Caddesi üzerinde yer alır.
• Tarihçe: 1179’da Saltuklu Bey Melik Nasırüddin Muhammed Bey tarafından yaptırılmıştır. Erzurum’daki en eski yapılardan biridir. IV. Murad döneminde erzak deposu olarak kullanılmış, 1639, 1826, 1858, 1860 ve 1957-1964 yıllarında onarımlar görmüştür.
• Mimari: 2152.5 m² alan üzerine kurulu, 6000 kişi kapasitelidir. Yedi sahınlı, çok ayaklı planıyla dikkat çeker. Mihrap önü kırlangıç örtülü kubbesi, fil gözü pencereleri, 47 sütun ve 28 penceresi vardır. Kare kaideli, silindirik gövdeli, kubbe şeklinde pabuçlu minaresi Erzurum’da tektir.
• Ziyaret: Aktif ibadethane olarak kullanılmaktadır. Giriş ücretsizdir. Cuma namazları ve binbir hatim geleneğiyle öne çıkar.
Yakutiye Medresesi
Konum: Erzurum merkezde, Cumhuriyet Caddesi üzerinde bulunur.
• Tarihçe: 1310 yılında İlhanlı hükümdarı Sultan Olcayto döneminde, Gazan Han ve Bolugan Hatun adına Hoca Yakut Gazani tarafından yaptırılmıştır. Anadolu’daki kapalı avlulu medreselerin en büyüğüdür. 1995’te restore edilerek Türk İslam Eserleri ve Etnografya Müzesi olarak hizmete girmiştir.
• Mimari: Dört eyvanlı, dikdörtgen avlulu plana sahiptir. Avlu ortası mukarnaslı kubbe, diğer kısımlar sivri kemerli beşik tonozlarla örtülüdür. Taçkapıda pars, kartal ve hayat ağacı motifleri dikkat çeker. Kabartma kordonlarla hareketli minaresi, geometrik çini süslemeleriyle zengindir. 2014’te UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alınmıştır.
• Koleksiyon: 19-20. yüzyıl bilezikler, sedef kakmalı yazı takımları, etnografik eserler ve arkeolojik buluntular sergilenir.
• Ziyaret: Müze saatleri içinde ziyaret edilebilir. Giriş ücretlidir, Müzekart geçerlidir.
Aziziye ve Mecidiye Tabyaları
• Konum: Erzurum-Kars karayolu üzerinde, Hamamdere’yi kontrol eden Topdağı’nın güney ucunda yer alır.
• Tarihçe: 1867-1872 arasında Sultan Abdülaziz ve Abdülmecit tarafından yaptırılmıştır. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda (93 Harbi) büyük kahramanlıklara sahne olmuştur. 8 Kasım 1877’de Rus baskınında Nene Hatun’un öncülük ettiği halk ve asker işgal edilen tabyaları kanlı çarpışmalarla geri almıştır.
• Mimari: Aziziye Tabyaları üç adet, “C” şeklinde planlanmış, 2068 metre yüksekliktedir. Mecidiye Tabyası yay şeklinde, 63.85 metre uzunluğunda, 2042 metre yüksekliktedir. Topçu mevzileri, koğuş odaları ve siperleri içerir.
• Ziyaret: Gün boyu açık, ücretsizdir. Şehir merkezine yakındır. Tarihi ziyaret ve fotoğraf için idealdir.
Tortum Şelalesi
• Konum: Uzundere ilçesinde, Tortum Gölü’nün fazla sularının döküldüğü noktada yer alır.
• Tarihçe: 18. yüzyılda büyük bir heyelan sonucu Tortum Çayı’nın önünün kapanmasıyla oluşan Tortum Gölü’nün fazla sularının dökülmesiyle meydana gelmiştir. Bu yönüyle hem doğal hem jeolojik açıdan önemlidir.
• Özellikler: Yaklaşık 48 metre yükseklikten dökülen şelale, ilkbaharda karların erimesiyle en etkileyici görünümüne ulaşır. Geniş vadi ve dik kayalıklarıyla doğa fotoğrafçılığı için idealdir. Çevresinde seyir terasları, yürüyüş yolları ve dinlenme alanları bulunur.
• Ziyaret: 24 saat açık, ücretsizdir. Tortum Gölü ve Uzundere Vadisi ile birleşik gezilebilir. Kışın donan şelale farklı bir güzellik sunar. Erzurum gezilecek yerler arasında Türkiye’nin en yüksek şelalelerinden biridir.
Narman Peribacaları
• Konum: Narman ilçesinde, ilçe merkezine yakın mesafede yer alır.
• Özellikler: Rüzgar ve yağmurun binlerce yıllık şekillendirmesiyle oluşan kırmızı renkli kayalıklar, adeta açık hava sanat galerisi görünümündedir. Kapadokya benzeri peri bacalarına ev sahipliği yapar. Gün batımında kızıla bürünen manzara büyüleyicidir.
• Aktiviteler: Narman Kanyonu’nda macera tutkunları için kaya tırmanışı yapılabilir. Yerel rehberler eşliğinde jeolojik ve tarihi turlar düzenlenir. Geleneksel Erzurum mimarisine ait köy evleri görülebilir.
• Ziyaret: Ücretsizdir. İlkbahar ve sonbahar renk cümbüşüyle en güzel dönemleridir. Fotoğrafçılar için eşsiz kareler sunar. Erzurum gezilecek yerler arasında Kırmızı Periler Diyarı olarak bilinir.
Palandöken Kayak Merkezi
• Konum: Palandöken Dağı’nın güney yamaçlarında, şehir merkezine 4 km uzaklıkta bulunur.
• Özellikler: Deniz seviyesinden 2.200-3.176 metre arası rakıma sahip, Türkiye’nin en önemli kayak merkezlerinden biridir. Palandöken Dağı’nın zirvesi Büyük Ejder’dir. Kış sezonu genellikle Aralık-Nisan arasıdır.
• Tesisler: Xanadu, Dedeman, Polat Renaissance, Sway Hotels gibi uluslararası standartlarda oteller, toplam 20’den fazla kayak pisti, snowboard parkı, telesiyej ve teleski sistemleri bulunur. Gece kayak imkanı sunan pistleri vardır.
• Ziyaret: Kış sezonunda aktiftir. Günübirlik veya konaklamalı kayak paketleri sunulmaktadır. Erzurum şehir merkezinden ulaşım kolaydır.
Erzurum Kalesi ve Tepsi Minare
• Konum: Erzurum merkezde, İç Kale’de yer alır.
• Tarihçe: Kalenin geçmişi yaklaşık 2.500 yıl öncesine, Urartular’a kadar uzanır. Bugünkü iç kalenin ilk halini MS 415’te Bizans İmparatoru Theodosius yaptırmıştır. Daha sonra Bizans, Arap, Selçuklu, İlhanlı, Timurlu, Akkoyunlu ve Osmanlılar tarafından kullanılmış ve onarılmıştır.
• Tepsi Minare: Kalenin içinde bulunan Tepsi Minare, 12. yüzyıl Selçuklu dönemine aittir. Dairesel gövdesi ve külahıyla farklı bir görünüm sunar. Sonradan saat kulesi olarak da kullanılmıştır.
• Ziyaret: Kale surlarından Erzurum’u kuşbakışı izlemek mümkündür. Giriş ücretsizdir. Çevresindeki tarihi çarşılar ve camilerle beraber gezilebilir.
Üç Kümbetler
• Konum: Çifte Minareli Medrese’nin güneyinde, eski büyük Müslüman mezarlığının yerinde yer alır.
• Tarihçe: 12. yüzyılın sonlarında Saltuklu Hükümdarı İzzeddin Saltuk adına yapıldığı sanılan anıt mezardır. Anadolu’da kurulan ilk Türk beyliği olan Saltukluların mirasıdır. Aslında dört kümbet vardır, ancak üçü belirgin olduğu için bu isimle anılır.
• Mimari: Emir Saltuk Kümbeti sekizgen planlı, altında üçgensel kornişlerle biten yüzler, üstte silindirik tambur ve dıştan iki katlı kubbe ile Anadolu kümbetlerinden farklıdır. Zigzag korniş hareketi dikkat çeker. Diğer kümbetler 14. yüzyıla tarihlenir, silindirik ve kare planlı gövdeleri vardır.
• Ziyaret: 24 saat açık, ücretsizdir. Selçuklu mimarisinin erken dönem örneğidir. Erzurum gezilecek yerler listesinde Saltuklu döneminin nadide anıt mezarlarıdır.
Çobandede Köprüsü
• Konum: Köprüköy ilçesinde, Hasankale Çayı ve Bingöl Çayı’nın birleştiği Aras Nehri üzerinde bulunur.
• Tarihçe: 1298 yılında İlhanlı Hükümdarı Gazan Han’ın veziri Emir Çoban Salduz tarafından yaptırılmıştır. Anadolu’nun en eski Türk köprülerinden biridir. Evliya Çelebi “gökkuşağı gibi kudret verici bir manzarası vardır” diye yazmıştır. Kanuni Sultan Süleyman ve Yavuz Sultan Selim İran seferlerinde kullanmıştır.
• Mimari: 128 metre uzunluğunda, 8.5 metre genişliğinde, 7 kemer gözlüdür (bugün 6’sı ayakta). Taş korkuluklar, bitkisel ve geometrik süslemeler, zarif köşklerle dikkat çeker. 1727 ve 1948’de onarılmış, 2011’de restore edilmiştir.
• Ziyaret: Günümüzde trafiğe kapalıdır. Dışarıdan görülebilir, ücretsizdir.
Rüstem Paşa Bedesteni
• Konum: Erzurum merkezde, tarihi çarşı bölgesinde yer alır.
• Tarihçe: 1561 yılında Kanuni Sultan Süleyman’ın sadrazamı ve damadı Rüstem Paşa tarafından Mimar Sinan ekolüne göre inşa ettirilmiştir. İpek Yolu üzerindeki önemli bir ticaret merkezidir.
• Mimari: Osmanlı kervansaray mimarisinin nadide örneklerinden biridir. Yolcuların gece ve gündüz kullanabileceği şekilde planlanmıştır. İki katlı, avlulu yapıdır. Kesme taştan inşa edilmiştir.
• Ziyaret: 09:00-19:00 arası açıktır. Giriş ücretsizdir. Erzurum gezilecek yerler arasında Osmanlı ticaret mimarisinin şaheseridir.
Lala Mustafa Paşa Camii
• Konum: Yakutiye ilçesinde, şehir merkezinde yer alır.
• Tarihçe: 1562 yılında inşa edilmiştir. Erzurum’daki ilk Osmanlı camisi olma özelliğini taşır. Mimar Koca Sinan’ın eseridir.
• Mimari: Osmanlı klasik dönem mimarisinin özelliklerini yansıtır. Zarif minaresi ve kubbesiyle dikkat çeker. İç mekandaki süslemeler ve hat sanatı önemlidir.
• Ziyaret: Aktif ibadethane olarak kullanılmaktadır. Giriş ücretsizdir. Çevresindeki tarihi yapılarla beraber gezilebilir.
Pasinler Kaplıcaları
• Konum: Pasinler ilçesinde, Erzurum merkeze 40 km uzaklıkta yer alır.
• Tarihçe: 2.500 mg/lt mineralizasyona sahip, karışık nitelikli mineralli sularıyla ünlüdür. Tarihi İpek Yolu üzerinde yer alır. Romatizmal hastalıklardan eklem ağrılarına ve stres bozukluklarına kadar pek çok hastalığa iyi geldiği bilinir.
• Tesisler: Büyük Çermik ve Küçük Çermik olmak üzere iki ayrı kaplıca bulunur. Güneydeki Büyük Çermik daha yoğundur. Günübirlik ve konaklamalı termal tedavi imkanları sunulmaktadır.
• Ziyaret: Yıl boyunca açıktır. Pasinler minibüsleriyle kolayca ulaşılabilir. Havuz ve özel banyo kullanımı ücrete tabidir. Erzurum gezilecek yerler arasında 2.500 yıllık şifa merkezidir.
İspir Yedigöller
• Konum: İspir ilçesinde, Ovit Dağı’nın güney yamaçlarında, yaklaşık 4.000 metre rakımda yer alır.
• Özellikler: Volkanik kökenli, turkuaz renkli 11 adet göl bulunur. Yeryüzüyle gökyüzünün birleştiği, bakir doğasıyla nefes kesen coğrafyadır. Türkiye’nin en özel doğal güzelliklerinden biridir.
• Aktiviteler: Zorlu arazi koşullarına rağmen doğa tutkunlarının vazgeçilmez rotasıdır. Yaz aylarında eriyen karlarla beslenen göller berraklıklarını korur.
• Ziyaret: Yaz ve erken sonbahar en ideal dönemdir. Özel araç veya rehberli turlarla ulaşılır.
